ZBROJA-KARACENA



Karacena- jest to zbroja miękka, będąca pancerzem w postaci kaftana z grubej skóry lub grubego płótna z przynitowanymi lub przyszywanymi do niego metalowymi łuskami. Pancerz ten znany był już w starożytności. W Polsce używano go do XV w. oraz od połowy XVII w. Interesujący nas okres to oczywiście wiek XVII i XVIII.

Karacena po hetmanie Stanisławie Jabłonowskim około 1680r.Karacena po hetmanie Stanisławie Jabłonowskim około 1680r.-widok z tyłu

Przyjmuje się że polska wersja karaceny europejskiej stanowi najbardziej oryginalny wytwór polskiej kultury sarmackiej XVII i XVIII w. Powstała na bazie dackich, sarmackich oraz scytyjskich wzorów. Nawiązuje również do póżnoantycznych form zbroi rzymskich. Ze wględu na swą kosztowność, dużą masę (do 25 kg), niefunkcjonalność był to pancerz noszony głównie przez starszyznę husarską i pancerną.

Karacena Uniechowskich XVIII w.

Polska karacena wzorowana na "typowej" zbroi husarskiej, miała te same elementy składowe co ona, w postaci napierśnika (często z naplecznikiem), obojczyka, naramienników, oraz karwaszy, stosunkowo rzadko zaopatrywano ją w nabiodrki i osłony nóg. Luksusowe egzemplarze karacen miały również szyszak karacenowy, jednorodny formalnie i stylistycznie z pancerzem.

Karaceny polskie wykonywano ze skóry jeleniej albo łosiej. Do takiego podłoża przytwierdzano metalowe łuski, w zależności od wielkości jednym, dwoma lub trzema nitami każdą. Łuski były przeróżnych kształtów i grubosci, płaskie, z ością przez środek, okrągławe,prostokątne zaokrąglone na dole.Zwykle ku dołowi format łusek się zwiększał. Układane szeregami rzędy górne zachodziły na dolne a łuski "mijały" się szeregami

Napierśnik karaceny łączył się z naplecznikiem na ramionach i z boków paskami i sprzączkami. W razie występowania samego napierśnika miał on "głębsze " boki a paski mocujące zbiegały się na plecach i były zamocowane do okrągłego umba

Dwuczęściowy obojczyk wykonany był jako "karacenowy" lub z jednolitej płyty .Często zdobiony był (jak i napierśnik) krzyżem kawalerskim. Naramienniki ozdabiane były maszkaronami tłoczonymi w mosiężnej lub miedzianej blasze.

"Były to lwie paszcze, czasem wąsate, groteskowe twarze, z szeroko rozwartymi oczyma i paszczękami pełnymi zębów, zaczerpnięte ze zbroi renesansowych, rzeczywistych lub znanych z wyobrażeń plastycznych, bardziej zabawne niż grożne, zgodne z sarmackim smakiem i poczuciem humoru"

Element zdobniczy w postaci maszkaronów występował również często na nabiodrkach

***

Literatura:
Husaria Polska- Zdzisław Żygulski Jun. PAGINA 2000r.

Elementy uzbrojenia